Bilimsel Araştırma ve Yayınlarda Etik İlkeler Nelerdir?

Etik, bir çalışma faaliyetinde bulunan insanların ahlak ilkelerini, davranış biçimlerini, görevlerini ve zorunluluklarını belirleyen kurallar zinciridir.

17 Ağustos 2015, Pazartesi
Yazdır

Bilimsel yanıltma ‘özensiz araştırma’ ve ya ‘disiplinsiz araştırma’ adı verilen kötü niyetli olmayan ancak bilimsel metodolojiye uymayan  şekilde olabileceği gibi, ‘bilimsel sahtekarlık’, ‘bilimsel yalancılık’, ‘bilimsel saptırma’ şeklinde tamamen kötü niyetle ve bilerek yapılmış da olabilir. 

Bilimsel yanıltma biçimleri:

1-    YAZARLIK HAKKI SORUNLARI: Sağlıkla ilgili dergilerin editörlerinin ortak tutumunu belirleyen Vancouver Anlaşması’na göre bir bilimsel yazınya yazarlar arasında yer alabilmek için aşağıdaki koşulların sağlanması gerekir.

a)    Çalışmanın planlanması, tasarımı, analizi veya yorumlanmasına katkıda bulunmak
b)    Yayını hazırlamak veya önemli oranda düşünsel katkı yaparak düzeltmek
c)    Yayınlanacak son biçime onay vermek

*Sadece verileri toplamak, bölüm başkanı olmak, çalışma grubunu denetlemek gibi görevler yazarlık için yeterli sayılmamaktadır.

2-    KORSANLIK (PLAJERİZM): Daha önce yayınlanmış bir yayının tümünü veya bir kısmını kaynak göstermeden alarak kendi yayını gibi yeniden yayınlamak.

3-    UYDURMACILIK (FABRİKASYON): Gerçekte olmayan verileri ve sonuçları yayınlamak.

4-    ÇOKLU YAYIN (DUPLİKASYON): Aynı verilerin ve sonuçların birden fazla yayında verilmesi. Aynı makaleyi değişik dillerde yayınlamak da bu gruba girmektedir. 

5-    BÖLEREK YAYINLAMA (SALAMİZASYON): Tek bir çalışmadan çıkan sonuçları yapay olarak bölerek birden fazla yayın çıkarmak. Örneğin, aynı hasta grubunda yapılan birden fazla ölçüm, tek bir makalede verilecekken, her biri ayrı ayrı makale biçimine dönüştürülerek aynı ve ya farklı dergilere gönderilmektedir.

6-    İNSAN-HAYVAN ETİĞİNE SAYGISIZLIK: Gerek insanlar gerek hayvanlar üzerinde yapılan çalışmalar etik kurulların izni ve denetimine bağlıdır. Günümüzde tüm saygın dergiler yayın için gönderilen makalelerde kabul şartı olarak etik kurul onayını aramaktadırlar. 

7-    KAYNAKLARIN TARAFLI SEÇİLMESİ: Makalelerin ‘Tartışma’ bölümlerinde makalenin konusu ile ilgili destekleyici ve aksi yöndeki makalelerin her ikisi birden kaynak olarak gösterilmelidir. Eğer yazar sadece kendi sonuçlarını destekleyen kaynakları kullanırsa bu taraflı bir sunuş olur. 

8-    TARAFLI YAYIN (ÇIKAR ÇATIŞMASI): Mali kaynak elde edebilmek için araştırmaların ticari şirketler tarafından desteklendiği durumlarda görülebilmektedir. 

Ayrıca doğru bir bilimsel yayın hazırlayabilmek için, araştırmanın istatistiksel analizlerinin uzman istatistikçiler yardımı ile yapılması ve denetlenmesi gerekmektedir.

Bilimsel yanılmanın saptanması ve duyurulmasında okurlara da önemli sorumluluklar düşmektedir. Kuşkulu bir yayınla karşılaşan okuyucu bu konuyu daha derinlemesine inceleyerek editöre mektup yazmalıdır.

Kaynak: Ruacan Ş. ‘Bilimsel Araştırma ve Yayınlarda Etik İlkeler’ Hacettepe Üniversitesi 

Kaynağa ulaşmak için tıklayınız




Etiketler:   Etiket Eklenmemiş.

YorumlarHiç Yorum Yapılmamış.     'İLK YORUMU SEN YAP'

Adınız Soyadınız:

E-Postanız:

Yorumunuz:

8 + 8 = ?

 
En Son Haberler
Çok OkunanlarBugün . Dün . Bu Hafta
Kritere uygun haber bulunamıyor.
haber yazılımı: buki